Doğru pozlama

Doğru pozlama doğru fotoğrafın teknik bir kuralıysa, etkileyici ve güzel bir fotoğraf çekmenin de estetik kuralları vardır. Bazı kurallar fotoğrafın ilgi çekiciliği üzerinedir ve iyi bir fotoğrafta olması gereken özellikleri içerir. Bazı kurallar ise fotoğrafın göze hoş gelmesi için geometriyi, fotoğraftaki leke dağılımını, insan gözünün algılayıcılığını işin içine katan kurallardır. Bu kurallar ise mutlak değildir, aksine hareket edilerek de iyi sonuç alındığı durumlar olur. Öte yandan kuralları bozarken de kararsız kalmış gibi görünmemeniz gerekiyor; yoksa bu kararsızlık hemen fark edilir.

Fotoğrafın ilgi çekiciliğini konu seçimi, kompozisyon ve teknik belirler. Elbette fotoğrafçılığın pek çok alanı vardır ve siz sadece bir veya bir kaç alan üzerine yoğunlaşabilirsiniz. Örneğin bir belgesel fotoğrafçısı hayattaki ilginç ve anlamlı anların ve anı yakalamanın peşinde koşarken, stüdyoda bir fonun önüne koyduğu cansız cisimlerle etkileyici çalışmalar yapan veya doğada hayvanları fotoğraflayan bir fotoğrafçı da olabilirsiniz. Ancak tümünde de konu seçimine, kompozisyona ve tekniğe özen göstererek diğerlerinden ayrılan ve kendine baktıran fotoğraflar çekebilirsiniz.

Konu seçimi ve kadrajlama

* İlgi merkezi yeterli mi, konu güçlü mü? “Bu fotoğraf neyi anlatıyor?” sorusu cevapsız kalmamalı, fotoğraf rastgele çekilmiş gibi durmamalı. Kendi fotoğrafınıza karşı nesnel olun, ona bir anlam atfetmeye çalışmayın. Bu fotoğrafı pek çok fotoğraf arasından ayıran ne diye düşünün.

* İlgi merkezi olarak seçtiğiniz subje belirgin olmalı. Fotoğrafı yapan fondur ve subje fondan ayrılmalıdır. Biz iki gözle baktığımız için nesneleri üç boyutlu görürüz, ama fotoğraf iki boyutlu olduğu için ön ve arka plan birbirine yapışabilir. Arkadaki ağaçlar, elektrik direkleri, desenler, aynı renkteki nesneler ilgi merkeziyle birbirine geçebilir. Bu yüzden stüdyo çekimlerinde fon kullanılır. Dış çekimlerde ise arka plana özellikle dikkat etmek gerekir. Örneğin dar bir alan derinliği yaratmak üzere açık diyaframla konuya odaklanılırken arka planın netsizleştirilmesi bu yüzdendir: Arka planı neredeyse detaysız bir hale getirip subjeyi ayırmak.

Basitliğin önemi

* Fotoğrafta basitlik temeldir. Özellikle dış çekimlerde fotoğrafa bakanın ilgisini dağıtacak çok şey olabilir. Kadraj ve perspektif seçiminizle, fotoğrafınızda ana subjenizi en çok görsel ilgiyi çekecek hale getirin.

* Acemi kullanıcıların en sık yaptığı hata, ilgi merkezini geniş bir alanın içinde ortalamaktır. Bu bazen işe yarasa da genelde tekdüze, statik bir görüntü verir. Bu yüzden fotoğrafçılığın en ünlü kurallarından birisi olan “üçler kuralı” (rule of thirds) geliştirilmiştir. Üçler kuralında kadraj dikine ve enine eşit araklıklı ikişer çizgi ile dokuza bölünür ve ilgi merkezinin bu çizgilerin kesişim noktasında yer alması bir seçenek olarak önerilir. İlgi merkezinin hangi kesişim noktasında yer alacağı tamamen seçtiğiniz konuya bağlıdır.

* Aynı şekilde, çoğu fotoğrafta ufuk çizgisini ortalamak da statik bir görüntü verir. Ufuk çizgisini kadrajın üst veya alt üçte birlik kısmına kaydırarak göze nasıl göründüğünü kontrol edin. Beğenmezseniz başka bir kadraj deneyebilirsiniz.

* Yatay çizgileri olduğu gibi, dikey çizgileri merkezin dışına kaydırmak da boyut duygusunu güçlendirerek daha iyi sonuç verebilir.

* Hareketli ilgi merkezlerinin (örneğin koşan veya yürüyen bir insan) nereye doğru ilerlediklerini görmek isteriz. Bu yüzden hareketli subjelerin arkasında değil önünde boşluk bırakılması tercih edilir.

Çizgiler, nesneler ve konu

* Çizgiler fotoğrafta önemli bir rol oynar. Diyagonal çizgiler (örneğin fotoğrafın solundan sağ üstüne doğru uzanan bir çit) ve S şeklindeki çizgiler (kıvrılarak uzayan bir yol) fotoğrafa dinamizm katar.

* Fotoğrafta nesnelerin dengeli bir şekilde yerleşmiş olması gerekir. Fotoğrafınızda gerek ilgi merkezi ile fonu, gerek birden fazla ilgi merkezi varsa bunların konumunu simetrik veya asimetrik bir denge ile yerleştirebilirsiniz.

* Konunuz sizin isteğinize göre yer değiştiremeyebilir, ancak siz konumunuzu değiştirerek daha iyi bir açı bulabilirsiniz. Böylece iç içe geçen nesnelerden ve karışık fonlardan, dengesiz yerleşimlerden, düz ve statik perspektiflerden kurtulmanız mümkün hale gelir.

* Fotoğraflarınızda yukarıda saydığımız ilgi merkezi yerleşimlerini düzenlemek için kadrajlamayı elbette bilgisayarda fotoğrafı kırparak yapabilirsiniz. Farklı kadrajlar seçerek hangisinin daha iyi göründüğünü kontrol edin. Bu sizin daha dengeli fotoğraflar elde etmeniz için bir alıştırma olur. Ancak önemli olan, elinizi fotoğrafı çekerken iyi kadrajlama yapmaya alıştırmanız…

* Fotoğraf bir seçim meselesidir; hayatı boyunca yüz binlerce fotoğraf çekmiş büyük ustaların bile sergileyebilecek fotoğraf sayısı genelde bir kaç yüzü bulmaz. Bol fotoğraf çekin; aksi halde gerçekten ilgi çekecek konulara rast gelmeniz mucize olacaktır.

Bir Fotoğraf Çekerken Dikkat Edilmesi Gereken 10 Altın Kural

İster dijital, isterse kimyasal (analog) fotoğraf makinesi olsun, aslında fotoğrafı çeken cihaz değil, fotoğrafçının kendisidir. Bir fotoğraf, alelacele ve düşünmeden çekilmemelidir. En azından, mümkün olduğunca kafa yorularak çekilmelidir. Yani bir fotoğrafçı, çerçeveyi önce kafasında çekmeli, varsa senaryosunu oluşturmalı, ışık şartları ve zamanlamasını yapmalı ve ondan sonra deklanşöre basmalıdır.

1. Işığa Dikkat Edin

Işık, bir fotoğrafçı için hemen hemen her şeydir. Bu sebeple fotoğrafçılar birbirlerine iyi dilekte bulunurken “ışığınız bol olsun” demektedirler. Bir fotoğraf, özel olarak aksi istenmiyorsa, yeteri kadar ışık almalıdır. Işığın fazla olması, “patlama” tabir edilen duruma yol açar yani fotoğrafın belli kısımlarında renkler fazla açık olur, hatta o bölgedeki detaylar kaybolur. Fotoğrafçılık evrensel dilindeki tanımı ise “overexpose” olarak bilinir. Yani fazla pozlama. Bir fotoğraf sadece çok ışık aldığında bozulmaz, az ışık alınca da bozulur. Buna da eksik pozlama anlamında (underexpose) denir. Oysa fotoğrafın en iyi hali, ışığı en güzel almış halidir. Ne çok fazla, ne çok az. Bazen ışığı bilerek azaltıp/artırarak efektler yaratılabilir.

Özetle ışık çok önemli bir konudur. Gündüzün en güneşli saatlerinde fotoğraf çekmek pek doğru değildir örneğin. Zira bazı bölgelerde güneşin oluşturduğu patlamalar, bazı bölgelerde de keskin ve karanlık gölgelerin oluşturduğu eksik pozlamalar oluşacaktır.

İdeal fotoğraflama saatleri, gün ışığı için ikindi suları diyebiliriz ama bu çok genel olur. Bununla birlikte akşam saatlerinde gün batımında çekilen fotoğraflar, ilginç bir ambiyans sunabilir. Yani ışığın seçimi, tamamen fotoğrafçının “ne yapmak istediğine” bağlıdır.

Işığı doğal yollardan azaltamıyorsak, makinenin pozlama süresi ve diyaframı ile oynayarak azaltabiliriz. Bazen güneş ışığı bile doğal yollardan azaltılabilir. Örneğin güneşin bulutların arasına girmesi beklenerek, daha hoş bir ışık ortamı sağlanabilir veya hoş gölgeler/ışıklar oluşturabilecek yansıtıcı veya şemsiyeler kullanabiliriz.

2. Kompozisyonu Sadeleştirin

Bir fotoğrafta kompozisyon yani çerçevelenen kesim, ne kadar az objeden oluşursa, o kadar temiz bir görüntü oluşur ve fotoğraflanan obje, daha öne çıkar. Buna karşılık çerçevedeki yabancı ve gereksiz unsurlar fotoğrafın değerini düşürüp, izleyicinin dikkatini dağıtır.

Bu sebeple, özel olarak istenmiyorsa, kompozisyon, mümkün olan en sade halindeyken çerçevelenmelidir. Günümüz dijital dünyasında bu konuda avantajlıyız. Bir foto editing programı ile, kompozisyonu dilediğimiz gibi sadeleştirebilirz. Ama doğal sadelik, en hoş fotoğrafların çıkmasını sağlar.

3. An’ı (Hareketi) Yakalayın

Eğer hareketli bir obje çekiyorsak, onun en etkileyici, zirvedeki hareketini fotoğraflamak gerekir. Örneğin bir çocuğun topa vurduğu anı düşünün. İşte o anı fotoğraflamak, topu ayaktan çıkarken fotoğraflayabilmek zordur ama en güzel sonucu verir. Bu bazen top oynayan bir çocuk, bazen suya atlayan bir kurbağa, bazen de uçan bir kuşun avına dalışı olabilir. Fakat unutmamak gerekir ki, bu çok iyi bir zamanlama gerektirir.

4. Gerektiğinde, Karede Canlı Bulundurmaya Özen Gösterin

Bir fotoğraf karesi, içinde bir canlı ve özellikle insan varsa, daha etkili olmaktadır zira o canlı/insan, o fotoğrafın konusunu oluşturmaktadır. Örneğin bir gün batımını düşünelim. Gün batımında harika bir kızıllık, bir kayaların üzerinden denizi gören bir mekan, hoş bir ağaç var ve bunu fotoğrafladınız. Gerçekten etkileyici olur ama bu fotoğrafı çok daha etkileyici kılmak isterseniz, o gün batımında yalnız başına bir adamın uzaklara bakışı veya el ele tutuşmuş iki sevgilinin birbirlerine yaslanmasını fotoğraflamalısınız. Böylece, harika bir silüet elde etmiş olursunuz.

Bir fotoğrafı olduğundan daha güzel hale getiren objeler genelde insanlar ve şirin canlılardır. Örneğin yavru bir kedi veya köpek, büyük bir kedi veya köpekten daha etkili sonuç vermektedir. Keza şirinlik, iticilikten daha fazla “atmosfer” katar fotoğrafa.

Eğer insan objesi konusunda sorun yoksa, en güzel sonuçları almak için çocuklar veya kadınlar kullanılabilir. Gün batımında ufka bakan bir erkek mi, yoksa saçları uçuşan bir kadın mı o fotoğrafı daha güzel yapar?

5. Objeleri Çerçeveye Yerleştirin

Bir karede objeler, merkeze yerleştirilmezse, genelde daha etkili sonuçlar alınır. Çoğu kez merkeze yerleştirilen bir küçük obje, kenarlara yerleştirilmiş bir objeden daha banal durur.

Fotoğrafçılıkta “altın noktalar” denen bir kavram vardır. Buna göre vizörden gördüğünüz bir çerçeveyi baz alalım. Bu çerçeveyi yatayda ve dikeyde üç parçaya bölecek şekilde, aşağıdaki gibi tanımlayalım.

Yukarıdaki tabloda elipslerle belirtilen alanlar, altın noktalar olarak bilinir. Objeyi bu noktalardan bir tanesine denk gelecek şekilde konumlandırmak ve öyle çerçevelemek daha hoş bir kare sunar. Eğer objemiz biraz uzunsa, bunu elipsler arasında bir doğru gibi kullanmak da, çok hoş sonuç verebilir. Eğer bir obje çok kıyıda kalmışsa, hoş görüntü olmaz, benzer şekilde tam ortalanmış görüntü de pek hoş durmamaktadır. Eğer obje bir yöne hareketliyse, onu, “önü açık” şekilde fotoğraflamak daha doğrudur. Örneğin sağa doğru giden bir gemiyi, soldaki elipslerden birisine yerleştirmek ve önünde açık bir alan bırakmak, fotoğrafa boyut katar.

6. Objeye (Gerektiği Kadar) Yaklaşın

Bir fotoğrafı çekerken, ona mümkün olduğu kadar yaklaşmak gerekir. Bunu bazen zoom ile, bazen de fiziksel olarak yaklaşmak suretiyle yapabiliriz. Yaklaşmaktaki amaç, objeyi mümkün olduğunca öne çıkararak, onun detaylarını sunmak olmalıdır. Tabi bunu yaparken, objenin dibine girip, kompozisyonu bozmadan yapmak da çok önemlidir.

7. Açı Belirleyin

Fotoğrafları genelde “gözümüzün gördüğü” açıyla çekmek daha doğrudur ama bazen çok ilginç fotoğrafları, değişik açılarla çekmek, çok sempatik sonuçlar yaratabilir. Örneğin burnunu objektife uzatmış bir köpek veya kafasından aşağıya doğru çekilen bir insan gibi… Bu tip açılandırmalarda, biraz dikkatli olmak gerekir. Açı yakalamak adına, fotoğrafın havasını mahvetmemek, sempatikliği  yok etmemek, anlaşılabilirliği bozmamak gerekir.

8. Ön ve Arka Fonları Doğru Seçin

Fotoğraftaki objeye ön veya arka fon sağlamak, o fotoğrafa derinlik katar. Genellikle arka fonu değiştirme şansımız olmaz ama ön tarafa bir şeyler katabilme şansımız olur (bulunduğumuz noktayı değiştirerek). Bu da fotoğrafa bir derinlik katacaktır. Örneğin dalların arasından çekilen bir binayı düşünün. Önde sağ ve solda yada yukarı ve aşağıda yer alan ve varlığı çok öne çıkmayan dallar, asıl objeye bir yönlendirme yapacak, fotoğrafa üç boyutlu bir hava katacaktır.

9. Gerektiğinde Flaş Kullanın

Flaş, her zaman gece veya düşük ışıkta kullanılmaz. Bazen güneşin çok yoğun olduğu zamanlarda da flaş kullanmak iyi sonuç verebilir. Buna dolgu flaşı denir ve amacı kareyi aydınlatmaktan ziyade, az bir ışık etkisiyle, gereksiz gölgeleri yok etmektir.

Dolgu flaşı kullanmak gerçekten çok zor bir konudur. Öyle “patlatayım flaşı” demekle olmaz. Bunun için pozlama ayarlarının doğru yapılması gerekir aksi takdirde, zaten çok aydınlık olan görüntü, bu sefer bembeyaz çıkabilir. Unutmamak gerekir ki, dolgu flaşının anlamı, gölgeleri aydınlatıp, oradan da detay almak ve yüksek ışıktaki kontrast fazlasını düşürmektir.

Farklı flaş teknikleri de vardır. Mesela uzun pozlama da geç çakılan flaş, geceleri arka planda çok güzel bir manzara sağlayabilir. Bunlar, deneme yanılma yöntemleri ile geliştirilecek konulardır.

10. Düşünerek Fotoğraf Çekin

Bu, belki de diğer tüm maddelerin toplamı olan bir konu. Fotoğrafçı, iyi bir fotoğraf çekmek istiyorsa, önce gözleriyle çekmelidir o kareyi. Düşünerek çekilen pozlar hem fotoğrafçılık birikimini artırır, hem bu çekimlerin deneysel yorumlarını yapmayı sağlar, hem de zaman ve enerji maliyetlerini düşürür. Kullanıcıların fotoğrafçılığı “rastgele çekim” havasında değil de, “düşünerek çekim” havasında yapması, onlara çok şey katacaktır…

Işığınız bol olsun !